Powstanie Bejtaru na Pradze

Zarząd Ceirej Mizrachi na PradzePo I wojnie światowej na Pradze zaczęło rozwijać się życie społeczne i partyjne. Bardzo aktywna była partia syjonistyczna i jej siostrzane organizacje, których członkowie skupiali się w Gordonii, HaSzomer haDati, HaSzomer haCair i Ceirej Mizrachi.

Kiedy w 1929 roku nadeszła z Palestyny przerażająca wiadomość o pogromie, jaki Arabowie zgotowali jeszybotnikom w Chewronie1, w wielkiej synagodze przy ulicy Szerokiej

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Drukuj
natychmiast zorganizowano imponującą manifestację protestacyjną, podczas której ze zdecydowanymi w tonie przemówieniami wystąpili przedstawiciele wszystkich organizacji syjonistycznych. Z mową protestacyjną, która wywarła wielkie wrażenie, wystąpił również bp. rabin Zylbersztejn2.

W tym właśnie czasie b.p. Zeew Żabotyński opuszcza partię syjonistyczną i zakłada własne ugrupowanie – rewizjonistyczne – pod hasłem „Be-dam wa-esz Jehuda nafla, be-dam wa-esz Jehuda takum”3 (kliknij, aby posłuchac nagrania), które zostaje entuzjastycznie przyjęte przez młodzież.

Grupa organizacji Kadima na Pradze, 1933 r.Na Pradze również dochodzi do rozłamu w partii syjonistycznej. Występują z niej aktywni działacze, zaś koledzy Abraham Feldman i Awigdor Frydman zakładają na Pradze nową partię rewizjonistyczną o nazwie „Kadima”. Później zakładają – przy udziale kolegów Meira Hausa, Klepfisza, Rabinowicza i koleżanki Melnik – oddział Bejtaru4, który przyciąga wielu członków. Koledzy Haus, Klejnbajcz i Rzezak prowadzą szeroko rozgałęzioną działalność wśród praskiej młodzieży, którą naucza się języka hebrajskiego, wiele osób wysyła się na hachszarę5 – przygotowuje się młodzież do życia w Palestynie.

W roku 1931 odbywa się na Pradze krajowy zjazd polskiego Bejtaru, pod przewodnictwem Zeewa Żabotyńskiego6. Zjazd odbywa się na Saskiej Kępie niedaleko parku im. Paderewskiego. Kiedy po skończonym zjeździe tysiące bejarczyków w szyku wojskowym wmaszerowuje do Warszawy, widok jest tak imponujący, że wielu praskich Żydów napawa on radością i dumą. Mówią, że w narodzie rośnie nowe pokolenie – dumni Żydzi.

Kiedy kolega Rabinowicz, pierwszy komendant (mefaked), wyjeżdża do Palestyny, zastępuje go nowy „mefaked”, Menachem Sołowiejczyk, student Uniwersytetu Warszawskiego. Wnosi on do praskiego Bejtaru ożywcze tchnienie. Kiedy pierwsi towarzysze zostają wytypowani do wyjazdu do Palestyny, organizuje się wielką uroczystość pożegnalną w klubie sportowym „Bar Kochba”. Kiedy dowiedzieliśmy się, że niektórym kolegom brakuje pieniędzy na opłacenie kosztów podróży, dyskretnie zebraliśmy potrzebną sumę.

Kiedy w Polsce wzmagają się nastroje antysemickie i zaczynają się napaści na praskich Żydów, Bejtar zwołuje wszystkie organizacje młodzieżowe; powstaje komitet samoobrony, który daje odpór polskim chuliganom, występującym pod nazwą „Falanga”.

Sytuacja ekonomiczna w Polsce ulega stałemu pogorszeniu. Młodzież chce wyjeżdżać z Polski. Wtedy na Pragę przybywa kolega Stawski7, którego oskarżono o zamordowanie dra Chaima Arlosoroffa8, i kieruje nielegalną emigracją przez Rumunię. Wielu młodych ludzi z Pragi aż rwie się do tej podróży przez morze, lecz Anglicy nie wpuszczają. Wielu jednak udaje się, po pokonaniu niezliczonych trudności, dotrzeć do Palestyny.

Po wybuchu wojny główny problem stanowi to, jak ratować młodzież. Spotykam się z Awigdorem Frydmanem, Klenbajczem, młodym Hausem i Gandem; planujemy ratować się przez Rumunię. Tymczasem Awigdor Frydman zostaje zamordowany przez nazistów, którym pomaga pewien Polak; towarzysze walczą w warszawskim getcie, prowadzą akcję przemytu broni do getta; kolega Klejnbajcz umiera w syberyjskiej tajdze; liczni członkowie praskiego Bejtaru giną z rąk hitlerowskich oprawców, wielu z nich – śmiercią bohaterską. Wśród nich koleżanka Dukat, która przed śmiercią wymierzyła policzek Niemcowi.

Mój brat Abraham Feldman, prezes partii rewizjonistycznej na Pradze, nie chciał zostawić swoich towarzyszy na pastwę losu i został zamordowany na Majdanku.

Obyśmy zawsze pamiętali wszystkich tych, którzy zapisali bohaterską kartę w dziejach zagłady i bohaterstwa polskiego Żydostwa.

Josef Feldman, Di ontsztejung fun Bejtar in Prage, w: Sefer Praga, Izrael 1974, s. 103-106.
Książka dostępna pod adresem: http://yizkor.nypl.org/index.php?id=1405
Tłumaczyła z jidysz: Anna Ciałowicz

1 W czasie masakry w Chewronie (pol., Hebron) zginęło 67 Żydów, w tym 23 studentów jeszywy. Wydarzenie to miało miejsce 23-24 sierpnia 1929 r. [↑]

2 Jakub Zylbersztejn – rabin, mieszkał przzy ul. Brukowej 30. W czasie II wojny światowej został teściem rabina Szymona Huberbanda, współpracownika Oneg Szabat. [↑]

3 Be-dam wa-esz Jehuda nafla, / be-dam wa-esz Jehuda takum (hebr.) – W krwi i ogniu padła Judea, / z krwi i ognia Judea powstanie – fragment pieśni „Szir ha-birjonim” (hebr., Pieśń zelotów), która później stała się hymnem organizacji rewizjonistów maksymalistów Brit haBirjonim (hebr., Związek Zelotów); słowa w 1903 r. ułożył Jakub Kohen (1880–1961). [↑]

4 Bejtar, zw. także Brith Trumpeldor (hebr., Przymierze Trumpeldora) – młodzieżowa organizacja rewizjonistyczna, utworzona w 1923 r. i kierowana przez W. Żabotyńskiego. Bejtar dążył do budowy żydowskiej siedziby narodowej w Palestynie, nie cofając się przed walką zbrojną. Przed wojną Bejtar liczył ponad 100 tys. członków w 26 krajach, z czego większość stanowili Żydzi polscy. Przed wojną bejtarczycy przechodzili przysposobienie wojskowe; podczas okupacji działali w konspiracji, walczyli w powstaniu w getcie warszawskim, głównie jako bojowcy Żydowskiego Związku Wojskowego. [↑]

5 Hachszara (hebr., przygotowanie) – ośrodek przygotowujący młodych ludzi do pionierskiego życia w Palestynie. Były to najczęściej kolektywne gospodarstwa rolne, tworzone przez młodzieżowe organizacje syjonistyczne (heChaluc) i rewizjonistyczne (Bejtar). W hachszarach rewizjonistycznych młodzież, prócz nauki uprawy ziemi, odbywała również kurs przysposobienia wojskowego. [↑]

6 Zeew (Włodzimierz) Żabotyński (1880 Odessa – 1940 Nowy Jork) – działacz syjonistyczny, twórca i przywódca Nowej Organizacji Syjonistycznej, pisarz, poeta, tłumacz i publicysta; współtwórca Legionu Żydowskiego, który miał wyzwolić Palestynę. W 1936 r. sformułował program ewakuacji 1 mln 500 tys. Żydów z Europy Wschodniej do Palestyny w ciągu 10 lat (w tym 750 tys. Żydów polskich), realizowany przy wykorzystaniu pomocy międzynarodowej. [↑]

7 Abraham Stawski (1906–1948) – działacz Bejtaru. 18 czerwca 1933 r. został przez władze mandatowe aresztowany pod zarzutem, że dwa dni wcześniej zamordował Chaima Arlosoroffa. Rok później, 8 czerwca, został skazany na karę śmierci. Oskarżenie i skazanie Arlosoroffa wzbudzało wiele kontrowersji. W jego sprawie interweniował m.in. naczelny aszkenazyjski rabin Palestyny A.I. Kook, lecz jego zabiegi były bezskuteczne. [↑]

8 Chaim Arlosoroff (1899–1933) – czołowy działacz syjonistyczny w Palestynie, szef wydziału politycznego Agencji Żydowskiej. Arlosoroff został zamordowany, gdy samotnie spacerował po plaży na przedmieściach Tel Awiwu. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 77 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3724799
UA-28053597-1