Rabin Icie Majer Lewin

Mogło to być pod koniec lat 20. lub na początku lat 30., gdy przywódca Agudas Isroel1 w Polsce rabin Icie Majer Lewin2 zaprosił nas, dziennikarzy, byśmy wizytowali kolonię ortodoksyjnej młodzieży męskiej "Chachszarat ha-jiszuw"3. Zaproszenie przyjęliśmy tym chętniej, że było ono dla nas miłym zaskoczeniem. W tamtym bowiem czasie polityczni przeciwnicy Agudy, zwalczając ją, podkreślali, że partia ortodoksów stanowczo sprzeciwia się osadnictwu w Ziemi Świętej.

Kolonia była zlokalizowana bardzo daleko od Warszawy, koło Chorzeli4, żydowskiego miasteczka, tuż przy granicy z Niemcami.

Kiedy z samego rana stawiliśmy się w punkcie zbornym, skąd był odjazd, na miejscu spotkaliśmy prawie dwudziestu żydowskich dziennikarzy, w tym również przedstawicieli polskojęzycznego "Naszego Przeglądu"5 Jakuba Appenszlaka6 i Natana Szwalbe7.

Dla tych ostatnich musiało być szczególnie interesujące, jak religijni chłopcy z Ceirej Agudas Isroel8, o delikatnych twarzach adeptów nauki talmudycznej, radzą sobie z pracą na roli.

Koło specjalnie wynajętego omnibusu przywitał nas przywódca Agudas Isroel, a także: gaon9, człowiek święty i czysty, reb Zysze Frydman10 (autor ksiąg Ksowim niwcharim11, Der Tojre-kwal12), reb Jehuda Lejb Orlean13, niech Bóg pomści jego krew, i rabin Beniamin Zew Hendeles14, oby Bóg dał mu długie życie, mieszkający obecnie w Nowym Jorku.

Podczas długiej i uciążliwej drogi rabin Icie Majer Lewin zajmował nas rozmową, rzucając błyskotliwe myśli dotyczące spraw duchowych, a także opowiadał chasydzkie dowcipy.

Kiedy dobrze po południu przybyliśmy na miejsce, powitało nas kilkudziesięciu chłopców, jedni z długimi, inni z krótszymi pejsami, wszyscy zaś opaleni na skutek pracy w polu. Natknęliśmy się też na grupę z kosami i łopatami, która wracała prosto z pola, podczas gdy czterej chłopcy jechali przed nami konno jak kawalerzyści...

Z wizyty w ortodoksyjnej kolonii wynieśliśmy jak najlepsze wrażenia. Nie trzeba dodawać, że rabin, pomysłodawca i założyciel tej kolonii, był bardzo zadowolony.

Szczególnie odpowiedzialna funkcja przypadła rabinowi Lewinowi, jako przywódcy Agudy, kilka lat później. Do Polski zaczęły docierać niepokojące informacje o tym, że Żydom w sąsiedniej Rzeszy grożą straszne prześladowania.

Dla przywódców społeczności żydowskiej w Polsce było jasne, że jest to sprawa niecierpiąca zwłoki, nad którą nie można przejść do porządku dziennego. Pamiętam, że rabin Lewin należał do najbardziej żarliwych mówców na konferencji rabinów w Warszawie – przybyło na nią pięciuset przedstawicieli ze wszystkich gmin żydowskich w kraju nad Wisłą – na której podjęto historyczną uchwałę o bojkocie wszystkich towarów wyprodukowanych z Niemczech. Rabin Lewin należał również do tych, którzy doprowadzili do podjęcia uchwały o akcji protestacyjnej, polegającej na zamknięciu na jeden dzień wszystkich żydowskich sklepów i fabryk w całym kraju.

Niestety, świat nie-żydowski nie posłuchał naszego apelu, a przecież nie ma najmniejszych wątpliwości, że gdyby nasz apel znalazł oddźwięk w szerokim świecie, to załamanie gospodarcze musiałoby doprowadzić reżim hitlerowski do upadku.

Drugim palącym problemem było pojawienie się w roku 1936 księdza Trzeciaka15, ucznia znanego antysemity – jeszcze z czasów procesu Bejlisa16 – księdza Pranajtisa17. Nieszczęsny ksiądz Trzeciak nie mógł strawić tego, że zwierzę ginie od noża, i zaczął ogólnokrajową kampanię na rzecz zakazania uboju rytualnego. Było oczywiste, że ksiądz Trzeciak chce w ten sposób zaszkodzić Żydom nie tylko z uwagi na moralność, lecz również finansowo, gdyż 90% handlu mięsem znajdowało się w rękach żydowskich. Wtedy rabin Lewin znów należał do tych, którzy uważali, że oprócz słownych protestów należy działać i uderzyć wrogów po kieszeni. Uchwalono bojkot polskich karpi, którymi handlowali wyłącznie goje.

Wajehi18, nadszedł gorzki wrzesień 1939 roku, kiedy Hitler napadł na Polskę; rabin Lewin, przywiązany do swojej rodziny i do polskiego Żydostwa, dostał się z początku w szpony wroga. Opatrzność chciała jednak, by w 1940 roku razem ze swoim szwagrem, rebe reb Abrahamem Mordechajem Alterem19 i częścią rodziny wydostał się z piekła i dotarł szczęśliwie do Ziemi Świętej.

Naturalną koleją rzeczy przywódca ortodoksów rozpoczął w Ziemi Świętej działalność publiczną na wielu polach, m.in. zorganizował na nowo światową egzekutywę Agudas Isroel. Po utworzeniu państwa żydowskiego rabin Lewin został ministrem opieki społecznej; ciesząc się szerokim poparciem społecznym, wielokrotnie sprawował mandat poselski.

Piętnaście lat temu rabin Lewin założył wydawaną w języku hebrajskim gazetę "HaModija"20; miał wielkie zasługi dla rozwoju szkolnictwa religijnego i utworzenia Moecet Gdolej haTora21.

Icchak Borensztajn, Warsze fun nechtn, Sao Paulo 1967, s. 80-83.
1 Agudas Isroel (hebr./jid., Związek Izraela) – międzynarodowa polityczna organizacja ortodoksji. Polska Aguda zajmowała nieprzejednane i programowo zachowawcze stanowisko w sprawach religijnych. W Agudzie wyjątkową pozycję mieli cadycy (zwłaszcza z Góry Kalwarii). [↑]
2 Icie Majer Lewin (1894 Góra Kalwaria – 1971 Jerozolima) – rabin, przywódca Agudy; spokrewniony z chasydzką dynastą Alterów, cadyków z Góry Kalwarii. Początkowo niechętny taktyce syjonistów (także w polityce krajowej), zmienił nieco do nich stosunek w latach 30. XX w., przyczyniając się do większego zrozumienia racji obu tych ugrupowań. W 1929 r. został wybrany do światowego prezydium Agudy, od 1930 r. przewodniczył tej partii w Polsce. W 1935 r. odwiedził Palestynę i doprowadził do reform we władzach miejscowej Agudy, które przyczyniły się do akceptacji przez nie budowy przyszłego państwa żydowskiego w Palestynie. Na początku okupacji niemieckiej został delegowany do warszawskiego Judenratu; po przybyciu do Palestyny w 1940 r. działał w Reprezentacji Żydostwa Polskiego. Był sygnatariuszem Deklaracji Niepodległości, a także posłem do I Knesetu. W latach 1948–1952 był ministrem opieki społecznej. [↑]
3 "Hachszarat ha-jiszuw" (hebr., przygotowanie do osiedlenia się [w Ziemi Świętej]) – ośrodek dla przyszłych osadników, którzy mieli zamiar emigrować do Palestyny; najczęściej były to gospodarstwa rolne, gdzie młodzież uczono pracy na roli. [↑]
4 Jak ustaliła Alicja Gontarek, hachszara dla ortodoksów znajdowała się najprawdopodobniej w majątku Rembielin k. Chorzeli. [↑]
5 "Nasz Przegląd" – dziennik wydawany w Warszawie w latach 1923–1939. Formalnie "Nasz Przegląd" nie był związany z żadną partią, w praktyce jednak sympatyzował z ruchem syjonistycznym, a szczególnie z frakcją Et Liwnot; w końcu lat 30. zaczęły w nim dochodzić do głosu wpływy Mizrachi i ugrupowań religijnych. [↑]
6 Jakub Appenszlak, pseud. Pierrot (1894 Warszawa – 1950 Nowy Jork) – publicysta, prozaik, tłumacz, krytyk literacki i teatralny; pionier literatury polsko-żydowskiej. W latach 1923–1939) był wydawcą i redaktorem naczelnym "Naszego Przeglądu", a także prezesem Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych. [↑]
7 Natan Szwalbe (1883 Lublin – 1943? Związek Radziecki) – publicysta, dziennikarz; ukończył studia filozoficzne na UJ. Był jednym z redaktorów dziennika "Nasz Przegląd", gdzie prowadził dział polityczny. Należał do najwybitniejszych komentatorów wydarzeń w kraju. [↑]
8 Ceirej Agudas Isroel (hebr./jid., Młodzież Wierna Izraelowi) – młodzieżowa przybudówka Agudy. [↑]
9 gaon (hebr., geniusz) – tytuł grzecznościowy, używany w stosunku do szczególnie wybitnych rabinów. [↑]
10 Aleksander Zysze Frydman – rabin, wybitny działacz Centralnej Organizacji Oświatowej "Chorew". [↑]
11 Ksowim niwcharim (hebr./jid., Pisma wybrane). [↑]
12 Der Tojre-kwal (jid., Źródło Tory). [↑]
13 Jehuda Lejb Orlean (1900 Warszawa – 1943 Bergnau) – współzałożyciel i pierwszy prezydent Poalej Agudas Israel (Robotnicy Wierni Izraelowi), wybitny działacz szkolnictwa religijnego dla dziewcząt (Bejt Jaakow). [↑]
14 Zew Hendeles [???]. [↑]
15 ksiądz Stanisław Trzeciak (1873 Rudna Wielka – 1944 Warszawa) – ksiądz katolicki, autor publikacji antyżydowskich i antyjudaistycznych (m.in. Ubój rytualny w świetle Biblii i Talmudu); w latach 1928–1938 był rektorem kościoła św. Jacka w Warszawie. W roku 1936 został powołany jako ekspert przez sejmową Komisję Administracyjno–Gospodarczą w sprawie uboju rytualnego. [↑]
16 Menachem Mendel Bejlis (1874–1934 Saratoga) – został oskarżony o mord rytualny po tym, jak w marcu 1911 r. na przedmieściach Kijowa odnaleziono zwłoki 12-letniego dziecka. Mimo protestów światowej opinii publicznej śledztwa nie umorzono i doprowadzono do procesu, który odbył się w Kijowie. Główni świadkowie wycofali swe zeznania, zasłaniając się tym, że ulegli naciskom tajnej policji. Proces, podczas którego prokurator wygłaszał antyżydowskie "filipiki", zakończył się uniewinnieniem Bejlisa. [↑]
17 Justyn Bonawentura Pranajtis (1861–1917) – ksiądz katolicki pochodzenia litewskiego, hebraista, przez ówczesne władze kościelne uznawany za znawcę Talmudu. Autor uznawanej za antysemicką pracy Chrześcijanin w Talmudzie żydowskim (Christianus in Talmude Iudaeorum), wydanej po łacinie w 1892 r. i tłumaczonej na wiele języków. W 1913 r. został powołany jako biegły na procesie Bejlisa. [↑]
18 Wajehi (hebr. biblijny) – "I stało się". [↑]
19 Abraham Mordechaj Alter (1866 Góra Kalwaria – 1948 Jerozolima) – czwarty cadyk w chasydzkiej dynastii z Góry Kalwarii. [↑]
20 "HaModija" (hebr. "Informator") – dziennik założony w 1950 r. przez rabina Jehudę Lejba Lewina, syna rabina Icie Majera Lewina. [↑]
21 Moecet Gdolej haTora (hebr., Rada Wielkich [Autorytetów] Tory) – organ Agudy, będący najwyższym autorytetem w sprawach halachicznych. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 94 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3619327