Żabkowicer rebe

Żabkowicer  rebe

„Żabkowicer rebe” – tak go tytułowano. Był to znany chasyd, kupiec, działacz społeczny i bogacz – reb Aron Finkiel. Korpulentny, wysoki, piękny mężczyzna – prawdziwa postać. Ma sklep z wyrobami żelaznym przy ulicy Próżnej. Dowcipny, wesoły, a przy tym człowiek czynu, lubiany we wszystkich kręgach – ortodoksyjnych, chasydzkich, a także liberalnych.

Reb Aron Finkel jest głównym gabajem1 wielkiej kuchni ludowej przy ulicy Twardej 4

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Drukuj
, gdzie obiad, śniadanie i kolację jadają setki dzieci, pobierające naukę w chederach2, talmud-torach3 i jeszywach4.

Reb Aron osobiście rozdaje porcje, podaje do stołu z uśmiechem i miłością. Także „rebecyn”5 zajmuje się „świętą pracą”.

Żadna inicjatywa społeczna w Warszawie nie obejdzie się bez reb Arona Finkla; on wszędzie musi grać pierwsze skrzypce. Bractwo powołane do studiowania „Sześciu porządków Miszny” (SZaS) organizuje uroczystość na zakończenie studiowania cyklu nauki (sijum) – reb Aron bierze udział w przygotowywaniu świątecznej uczty; kiedy taka uroczystość odbywa się w bóżnicy przy ulicy Franciszkańskiej – reb Aron również się udziela; na Muranowie – reb Aron zakasuje rękawy. Kiedy w Warszawie odbywa się uroczyste „rozpoczęcie” lub „zakończenie studiowania świętej księgi” – wtedy zazwyczaj to reb Aron wynajmuje „salę wiedeńską” przy ulicy Muranowskiej 34

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Drukuj
, zatrudnia wesołka (badchen)6 – Zisla, zwanego „marszałkiem weselnym” – klezmerów, zamawia jedzenie itd.

Kiedy znakomity kantor Mosze Kusewicki7 chce przypomnieć o sobie szerszym kręgom – reb Aron nie opuszcza go w potrzebie; prawie w każdy sobotni wieczór zaprasza go do „sali wiedeńskiej”, by swoim występem otworzył i zamknął bal.

Mówiło się, że kiedy reb Aron kichnie, wie o tym cała Warszawa. Żydów takich, jak „żabkowicer rebe”, nie było w Warszawie wielu. Od niego dostawało się najhojniejsze datki. Dawał na wszelkie cele: „Bajs Lechem”8, wspieranie ubogich (tomchej anijim), pomoc słabym i chorym (linas ha-cedek), uposażenie biednych panien (hachnoses kale), opiekę nad chorymi (bikur cholim), a także – nie przymierzając – na „Chesed szel Emes”9. Kto wszedł do jego sklepu, wychodził zadowolony. Nawet największy „kłopotnik” w towarzystwie reb Arona zapominał o swoich problemach.

Reb Aron cały jest miłością i radością. Pamiętam, że ledwo na niego spojrzałem, już robiłem się weselszy. Do niego można odnieść wers: „Aszrej joladeto”10.

Jako wyznawca cadyka radzyńskiego11, reb Aron nosił pętlice (cicit)12 z nitką z fioletowej purpury. Był to człowiek „do tańca i do różańca”.

Tytuł cadyka „żabkowickiego” nadali reb Aronowi jego wielbiciele. Był to żart, bo w rzeczywistości nie istniały żadne „Żabkowice” ani „żabkowicka” dynastia cadyków.

W swoim mieszkaniu „żabkowicer rebe” przygotowywał trzeci posiłek szabatowy (szalszides)13 z iście królewską hojnością. „Żabkowicer rebe” chlubił się Warszawą, a Warszawa była z niego dumna.

Beniamin Dawidsohn, Warsze szel mate, Riszon le Cijon 1971, s. 123-125. Książka jest dostępna pod adresem: http://ia600301.us.archive.org/25/items/nybc204606/nybc204606.pdf
tłum. Anna Ciałowicz

1 gabaj – funkcjonariusz synagogi; administrator wybierany przez członków społeczności. [↑]

2 cheder (hebr., izba) – podstawowa szkoła religijna, w której uczą się chłopcy od 3 roku życia. [↑]

3 talmud-tora (hebr) – średnia szkoła religijna. [↑]

4 jeszywa (hebr., posiedzenie) – wyższa uczelnia talmudyczna. [↑]

5 rebecyn (hebr./jid,) – rabinowa. [↑]

6 badchen (aram./jid., trefniś) – jego zadaniem było zabawianie gości wesołymi moralitetami na weselach i przy innych uroczystych okazjach. [↑]

7 Mosze Kusewicki, zw. „królem kantorów swojego pokolenia” (1889 Smorgonie na Litwie – 1965 Nowy Jork) – kantor, tenor liryczny. Od 1928 do 1939 był nadkantorem Wielkiej Synagogi na Tłomackiem (po Gerszonie Sirocie). [↑]

8 Bajs Lechem (hebr./jid., Dom Chleba) – instytucja dobroczynna. [↑]

9 „Chesed szel Emes” – „Ostatnia posługa”. [↑]

10 „Aszrej joladeto” (hebr.) – „Szczęśliwa, która go urodziła” (Pirkej Awot 2:11). [↑]

11 Gerszon Henoch Leiner (1839–1891) – cadyk radzyński, wnuk Mordechaja Josefa z Izbicy. Miał ok. 12 tys. chasydów, których nazywano „błękitnymi chasydami”, bowiem cadyk radzyński był zwolennikiem stosowania w cicit nitki w kolorze błękitnym (hebr., tchelet, czyli: błękit, lazur, „fioletowa purpura”; specyficzna barwa w starożytności uzyskiwana ze skorupiaków morskich; zrezygnowano z używania tego koloru na znak żałoby po zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej). Cadyk radzyński, odtworzywszy recepturę uzyskiwania „fioletowej purpury”, wprowadził do swego stroju ten kolor w 1889 r. W Radzyniu Podlaskim otwarto manufakturę produkującą cicit z niebieską nitką, Wkrótce takie właśnie pętlice nosili wszyscy zwolennicy cadyka radzyńskiego o raz – z niewielką odmianą – zwolennicy Nachmana z Bracławia. [↑]

12 cicit (hebr./jid., cyces) – frędzle plecione z nitek i przymocowane w czterech rogach tałesu, zgodnie z nakazem biblijnym: […] zrobicie sobie frędzle na krajach swoich szat […] i do każdej frędzli użyjecie sznurka z fioletowej purpury” (Lb 15:38). [↑]

13 szalszides (jid.; hebr., seuda szliszit = trzeci posiłek)dla uhonorowania szabesu spożywa się trzy posiłki; trzeci, lekki posiłek – szalszides – przygotowuje się w sobotnie popołudnie. W tradycji chasydyzmu polskiego celebrowanie tego posiłku miało bardzo duże znaczenie w życiu religijnym i społecznym. Biesiadujący chasydzi śpiewali hymny sobotnie, oddawali się mistycznym medytacjom i słuchali natchnionych słów cadyka, który wtedy wyjawiał najgłębsze tajemnice Tory. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 116 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3617173