Monisz Kulas

W podwórzu Jaryczewskiego miał nasz Monisz stoisko obuwnicze. Handlował rozmaitymi butami: pantoflami, bamboszami wszelkiego rodzaju i we wszystkich kolorach. Sprzedawał też kalosze, damskie śniegowce, obuwie dziecięce, sportowe itp. Z wielką miłością podawał mamie pierwszą parę butów dla jej bobasa.

Na zewnątrz miał stoisko, a wewnątrz, w „interesie”, obrazie nędzy i rozpaczy, składował towar. Mieszkał na górze, na antresoli. Tam stoją łóżka, a na noc ścieli się także na podłodze. Kładzie się siennik i tak powstaje posłanie dla najmłodszych dzieci: Welwele i Chaskele. Na dole, w „interesie”, rozkłada się dwie leżanki; tu sypia Monisz i dwie córki: 13-letnia Hadaska, która ma piękne blond warkocze, i najstarsza, 15-letnia Chawele, która uczy się buchalterii w szkole handlowej. Tak sobie żyją i są kontenci.

Dla Monisza noc zaczyna się bardzo późno. Po zamknięciu sortuje towar, robi bilans. U Monisza drzwi się nie zamykają. Przyjaciele wchodzą i wychodzą. W sobotni wieczór gra się do późna w domino. Jego żona, Minkele, podaje na stół świeże „latkes”1 i gorącą herbatę. Kiedy na zewnątrz jest trzaskający mróz, u Monisza czuje się przytulne ciepło. W piecu zawsze jest napalone. Serdeczność okazywana przez gospodynię przyciąga gości.

Ci dwaj są niemal domownikami: pan Danielewicz, który prowadzi biuro pisania podań przy ulicy Przejazd, i pan Szpajzman, wielki handlarz wyrobami futrzanymi z ulicy Nowiniarskiej. U Monisza można spotkać Pinie, rzezaka rytualnego, który jest chasydem parysowskim. Przechodząc obok, zawsze musi zajść do Monisza.

Kulejący na jedną nogę i handlujący obuwiem Monisz prowadzi tradycyjny żydowski dom. Jego dzieci chodzą własnym drogami. Najstarszy syn, Aszer, trochę się „zdekoszerował”. Czyta współczesną literaturę: Fryszman2, Perec3, Szalom Asz4...

Monisz i jego Minkele działają w rozmaitych organizacjach. Monisz jest członkiem towarzystwa dobroczynnego zajmującego się odwiedzaniem chorych (bikur cholim). Mimo że sam jest kaleką, dwa razy w miesiącu dyżuruje u chorego w domu lub w szpitalu na Czystem5. Minkele udziela się w towarzystwie dla wyposażania ubogich panien (chachnoses kale), na czele którego stoi madame Sztikgold, żona dozora6 reb Icchaka Sztikgolda. Minkele zbiera pieniądze u swoich bardziej zamożnych klientek i od czasu do czasu przynosi do siedziby towarzystwa ładną sumkę. Krótko mówiąc: „ele toldos”7 – „oto są pokolenia” Monisza Kulasa i jego żony Minkele. Tak żyły tysiące prostych ludzi w żydowskiej Warszawie.

Beniamin Dawidsohn, Warsze szel mate, Riszon leCijon 1971, s. 193-196.
Książka jest dostępna pod adresem: http://ia600301.us.archive.org/25/items/nybc204606/nybc204606.pdf
tłum. Anna Ciałowicz

1 „latkes” (jid.) – placki ziemniaczane. [↑]

2 Dawid Fryszman (1865 Zgierz – 1922 Warszawa) – literat, tłumacz. W latach 1895–1910 i od 1919 r. mieszkał w Warszawie. Tworzył w j. hebrajskim poezję i prozę; opisywał kryzys ideowy żydostwa w czasie powstawania ruchu syjonistycznego, do którego odnosił się krytycznie. Przełożył na j. hebrajski dzieła J.Ch. Andersena, G.G. Byrona, W. Szekspira, A. Puszkina, T.S. Eliota. [↑]

3 Icchok Lejbusz Perec, zw. „ojcem poezji żydowskiej” (1851 Zamość – 1915 Warszawa) – poeta, prozaik, dramaturg, krytyk, klasyk literatury jidysz i hebrajskiej. W latach 1891-1895 wydawał serię Jidysze Bibliotek (jid., Biblioteka Żydowska). [↑]

4 Szalom Asz (Kutno 1880 – Londyn 1957) – piszący w jidysz prozaik, dramaturg, eseista; bywa nazywany „czwartym klasykiem” literatury jidysz; honorowy prezes jidyszowego PEN-Klubu. [↑]

5 Szpital Starozakonnych na Czystem – żydowska placówka medyczna, funkcjonująca w okresie 1902–1943 w dzielnicy Wola. Przez wiele lat szpital ten uważany był za jeden z najlepszych i najnowocześniejszych w Polsce. [↑]

6 dozor – członek zarządu gminy żydowskiej. [↑]

7 „ele toldos” (hebr./jid., „oto są pokolenia”) - zwrot biblijny, który w dosłownym tłumaczeniu wykłada się: „oto są opowieści”. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 103 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3575878