Reb Pinchas, mój rebe

W najwyższej klasie talmud-tory1 przy ulicy Krochmalnej pod numerem 31 [

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Drukuj
, ], gdzie kształciłem się w wieku lat jedenastu-dwunastu, prócz reb Szmuela Dawida, stałego mełameda o wilgotnych oczach, nauczycielem był także reb Pinchas, syn reb Szmuela Dawida, który zastępował go w czasie choroby; reb Szmuel Dawid zapadał na zdrowiu dosyć często.

W kręgach arystokracji ducha uważano reb Pinchasa za męża uczonego, prawdziwego mędrca i człowieka o wielkim obyciu. Mełamedzi2, maszgijachowie3, gabaje4 i strażnicy wiary darzyli go wielkim szacunkiem. Jego ojciec, znany nauczyciel Talmudu, również chylił przed nim czoła. Reb Joel Wegmajster5, milioner, wpływowy chasyd „górski”, uczestnik uczt duchowych na dworze cadyka w Górze Kalwarii, dozor6 warszawskiej gminy żydowskiej, pełniący oficjalnie funkcję żydowskiego lobbysty (sztadlan)7, który jeździł powozem na gumowych kołach, zaprzężonym w parę koni, i chodził w ciągu tygodnia wystrojony zupełnie jak „dajcz”: w krótkim tużurku i cylindrze, zaś w szabat był między chasydami najbardziej zagorzałym wyznawcą cadyka: w lisiej czapie i kapocie od ślubu z wielkimi guzami – nawet on, reb Joel Wegmajster, książę chasydzkiego światka w Warszawie, miał dla reb Pinchasa wielki respekt. Stawał na baczność przed tym niespełna trzydziestoletnim mężczyzną, jakby to był generał Skałon8 lub co najmniej oberpolicmajster Korff9. Nie usiadł, póki reb Pinchas nie zajął miejsca. Kierownicy szkół religijnych, w których nauczał reb Pinchas, mieli powód do dumy, zaś uczniowie czas nauki u reb Pinchasa uważali za prawdziwe święto.

Reb Pinchas nie był zawodowym mełamedem. Był to kupiec handlujący fajansem, porcelaną i wyrobami ze szkła. Miał swój interes przy ulicy Ptasiej, która stanowiła centrum hurtowego obrotu fajansem i owocami z importu. Był on, jak to się mówi, urodzonym nauczycielem, niezwykle lubiącym pracę z dziećmi.

Nauka u reb Pinchasa stanowiła czystą przyjemność. Najtrudniejszy fragment Talmudu, najbardziej skomplikowana kwestia w interpretacji reb Pinchasa były proste i zrozumiałe. Wystarczyły: jedno jego słowo, uwaga, gest, żeby uczniowie łatwiej opanowali najtrudniejszy materiał.

Specyfika tego systemu nauczania polegała na prowadzeniu rozmów z uczniami w przerwie między modlitwą popołudniową i wieczorną, zwłaszcza w zimie. W ciągu godziny lub półtorej reb Pinchas opowiadał im o wydarzeniach na świecie – minionych i aktualnych – o Majmonidesie10, hiszpańskiej inkwizycji, Mojżeszu Montefiore11, procesie Dreyfusa12, wojnie rosyjsko-japońskiej. Snuł opowieści talmudyczne, omawiał dzieła z zakresu etyki, serwował chasydzkie anegdoty, a także mówił o swoim życiu: o służbie w carskiej armii; o urodzie gór Kaukazu i Morza Czarnego; o mrozach na Uralu; o pięknie pałaców i prospektów Petersburga; o znamienitych żydowskich adwokatach ze stolicy carskiej Rosji. Jego miękki, aksamitny głos spływał jak miód na serca zachwyconych chłopców, którzy nigdy nie byli syci tych fascynujących historii.

Reb Pinchas zaszczepił swoim uczniom umiłowanie piękna i pomógł wyrobić dobry gust. To nie stanowiło to przedmiotu nauczania, lecz wynikało samo z siebie, a jednak i na tym polu odniósł niezwykły sukces pedagogiczny.

Podczas nieobecności w sklepie, kiedy reb Pinchas poświęcał swój czas nauczaniu, jego żona lub ktoś z personelu przynosił do chederu jakiś wyjątkowo piękny wyrób z kryształu, porcelany, a reb Pinchas ze znawstwem szacował jego wartość. Z podlegającym ocenie egzemplarzem podchodził do okna i oglądał go pod światło ze wszystkich stron. Najczęściej pozostawiał ów przedmiot w chederze, by przy pierwszej sposobności zademonstrować go uczniom. Chłopcy z zachwytem patrzyli i słuchali o pięknym pucharze z wyjątkowo cienkiego szkła, filiżance z delikatnej porcelany lub pięknie zdobionym talerzu. Reb Pinchas objaśniał, z jakiego kraju to cacko pochodzi i jaka jest jego cena. Częstokroć tłumaczył również, jak wyglądała technologia produkcji.

W talmud-torze przy ulicy Krochmalnej 31 krążyły o reb Pinchasie rozmaite anegdoty. Uczniowie z klasy reb Szmuela Dawida mogli je sobie opowiadać bez końca.

W młodym wieku reb Pinchas zyskał sławę „genialnego dziecka” (iluj). Kiedy miał „stanąć na losy”, cadyk aleksandrowski, którego gorącym wyznawcą był reb Szmuel Dawid, nie pozwolił mu się okaleczyć, by w ten sposób uniknąć poboru do wojska. Swój zakaz cadyk aleksandrowski tłumaczył tym, że wyszczerbić piękne naczynie to grzech. A reb Pinchas był „naczyniem” wyjątkowej urody. Zalecił mu, by się umartwiał. Reb Pinchas został zadenuncjowany i na nic zdały się błogosławieństwa cadyka, umartwiania i duża łapówka… Reb Pinchas, będący wysokim i krzepkim młodzieńcem, otrzymał powołanie do mającego świetne tradycje pułku gwardii kawaleryjskiej, który nosił imię carycy Marii Fiodorownej.

Reb Pinchas był jedynym Żydem w pułku. Odbywał służbę na Kaukazie, Syberii i w Petersburgu. W wojsku dosłużył się najwyższego stopnia, jaki mógł być nadany Żydowi: trzech belek. Podczas jego służby wojskowej nie było dnia, żeby rano nie modlił się w pełnym rynsztunku: w tałesie i z założonym tefilin; codziennie odmawiał też modlitwę popołudniową i wieczorną; koszarowego jedzenia nigdy nie wziął do ust.

W Petersburgu reb Pinchas odbywał służbę w różnych pałacach i na carskim dworze. Zakochała się w nim – jak głosi legenda – jakaś księżniczka. Mógł się z nią ożenić pod warunkiem, że przyjmie chrzest, a wtedy zyska wszelkie przywileje. Reb Pinchas odrzucił tę kuszącą propozycję. Nie dał się namówić ani po dobroci, ani siłą na porzucenie swojej małżonki i zmianę wiary.

My, uczniowie reb Pinchasa, byliśmy przekonani o prawdziwości wszystkich krążących na jego temat legend; wierzyliśmy w każde słowo.

W opowieści o romantycznej miłości i chrzcie musiało kryć się ziarenko prawdy, gdyż reb Pinchas był wyjątkowo przystojnym mężczyzną.

Spotkałem w swoim życiu dwóch ludzi, którzy odznaczali się męską urodą. Kiedy szli ulicą, oglądano się za nimi z podziwem. Byli to: Zalman Szneur13, poeta tworzący w językach jidysz i hebrajskim, autor wielu powieści, i mój nauczyciel, reb Pinchas. W czasie I wojny światowej Zalman Szneur, odznaczający się orientalną urodą, wyglądał na ulicach Berlina jak książę z bajki. Zaś na warszawskich ulicach reb Pinchas robił wrażenie pięknego carewicza. Obaj byli często zaczepiani przez eleganckie, egzaltowane damy i dzierlatki.

Reb Pinchas zapisał się w mej pamięci złotymi zgłoskami. Ilekroć go wspominam – a robię to często – czuję ciepło na sercu jak wtedy, kiedy w przerwie między modlitwą popołudniową i wieczorną objaśniał nam najtrudniejsze komentarze talmudyczne lub snuł fantastyczne opowieści.

Herszel Metalowiec, Majn rebe, reb Pinchas, [w:] Dos amolike jidysze Warsze, Montreal 1966, s. 468-471.
Tłumaczyła z jidysz: Anna Ciałowicz
Książka dostępna pod adresem: https://archive.org/details/nybc205773

1 Talmud-tora (hebr., nauczanie Tory) – religijna szkoła elementarna, w której uczyły się dzieci z ubogich rodzin. [↑]

2 Mełamed (hebr.) – nauczyciel w chederze lub talmud-torze. [↑]

3 Maszgijach (hebr., nadzorca) – osoba nadzorująca proces produkcji żywności koszernej lub sprawująca nadzór wychowawczy w talmud-torze lub jeszywie. [↑]

4 Gabaj (hebr./jid.) – funkcjonariusz synagogi; administrator wybierany przez członków społeczności. [↑]

5 Joel Wegamajster – kupiec, blisko związany z cadykiem z Góry Kalwarii; w czasie I wojny światowej zaangażowany w pomoc dla ofiar działań wojennych oraz uchodźców. [↑]

6 Dozor – radny gminy żydowskiej. [↑]

7 Sztadlan (hebr.) – pełnomocnik gminy żydowskiej, reprezentujący ją w kontaktach z władzami państwowymi, kościelnymi, miejskimi; odgrywał rolę podobną do współczesnego lobbysty. [↑]

8 Grigorij Antonowicz Skałon (1847–1914) – generał kawalerii, generał-gubernator warszawski i głównodowodzący wojsk Warszawskiego Okręgu Wojskowego w latach 1905–1914. [↑]

9 Paweł Korff – generał, naczelnik warszawskiego okręgu wojskowego. [↑]

10 RaMBaM (zwany też RaMBaM; akr. od Rabenu Mosze ben Majmon) (1136 Kordoba – 1204 Fostat k. Kairu) – filozof i kodyfikator prawa religijnego, lekarz. [↑]

11 Mojżesz Montefiore (1784–1885) – finansista i filantrop. Nobilitowany w 1837 r., stał się jednym z symboli emancypacji Żydów zachodnioeuropejskich. Jako wpływowa figura na arenie międzynarodowej, blisko związana z królową Wiktorią, stał się dla Żydów we wschodniej Europie postacią legendarną. Początkowo, jako syndyk (sztadlan), działał w imieniu Żydów w Anglii, a następnie zainteresował się żydowskim osadnictwem w Palestynie. [↑]

12 W 1894 r. AlfredDreyfus, francuski oficer artylerii pochodzenia żydowskiego, został na podstawie spreparowanych dowodów oskarżony o zdradę na rzecz Niemiec. [↑]

13 Zalman Szneur (1887–1959) – poeta i prozaik, tworzący w językach jidysz i hebrajskim. Był spokrewniony ze Szneurem Zalmanem z Ladów, założycielem dynastii chasydzkiej ChaBaD-Lubawicz. Należał do „wielkiej trójcy” poetów hebrajskich (wraz z Ch.N. Bialikiem i S. Czernihowskim). W czasie I wojny światowej był internowany w Berlinie. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 44 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3698540
UA-28053597-1