Park Muranowski

Park Muranowski1 wcale nie znajduje się na Muranowie, lecz przy ulicy Bonifraterskiej. Brama parkowa wychodzi jednak prosto na Muranów i dlatego nazwano go "muranowskim".

Z Muranowa do parku jest rzut kamieniem, może jakieś pięć domów. Jeśli człowiek stanie tak, by po lewej mieć sklep Łaskiego oraz ulicę Pokorną, Sierakowską i Przebieg, po prawej rynek i Nalewki, z tyłu zaś wąską Miłą i szeroką Miłą, to twarzą zwrócony będzie wprost ku dużej drewnianej bramie parkowej z przygarbioną latarnią.

Oto Park Muranowski i Teatr Muranowski2

Ot, idzie tam gromada ludzi. Można ich poznać po odświętnych strojach, a także po egzemplarzach "Di naje welt"3, które każdy, choć zwinięte inaczej, nosi z taką samą dumą. Ludzie chcą, by – nim jeszcze wejdą do parku – wszyscy wiedzieli, że czytają "Di naje welt" i właśnie idą do Parku Muranowskiego. Podkreślają w ten sposób, że są prawowitymi uczestnikami uroczystości, która zaraz się tam odbędzie…

Także bryczka, która skręca w Nalewki, jedzie z parku. Ludzie ją rozpoznają. Wiadomo, że to bryczka Teatru Muranowskiego, często jeździ nią dyrektor teatru Aba Kompaniejec4. W bryczce widać Chaima Josla "Lwa", stojącego w rozkroku, mocno jak słup telegraficzny…

W jednej ręce trzyma lejce i bat, drugą podpiera się pod bok; wygięta ręka wygląda jak ucho wielkiego dzbana. Rozgląda się na wszystkie strony, czy ludzie go widzą, czy aby wiedzą, kto jedzie… Ktoś krzyczy za nim:
– Ej, Lew! Z parku jedziecie?

Ten podnosi rękę do czoła, osłaniając oczy przed słońcem i patrzy, kto do niego woła:
– Tak, jadę po starego.
– Ludzi dużo?
– Nawet nie pytajcie…

Wszyscy się za nim oglądają. Każdy zna Chaima Josla, zwłaszcza tu, na Muranowie. Jest miejscowy. Urodził się na Muranowskiej 5, do chederu chodził na Muranowską 17, uczył się u rzemieślnika robiącego skrzynie na Muranowskiej 10, pracował dla dorożkarza z Muranowskiej 3, a teraz zadaje się z artystami i dyrektorem Teatru Muranowskiego.

Robi tam wszystko: załatwia rozmaite sprawy, powozi bryczką, pomaga ustawiać dekoracje, jak trzeba jest statystą, a także lwem…

Kiedy teatr wystawia Bar Kochbę Goldfadena5, i rzymski zarządca Palestyny Turnus Rufus każe rzucić Bar Kochbę6 wygłodniałemu lwu na pożarcie, na scenie pojawia się Chaim Josl. Ma na sobie prawdziwą lwią skórę i gdy wbiega na scenę na czworaka z rozdziawionym pyskiem, rycząc groźnie, widzów przeszywa dreszcz…

Dlatego wołają na niego "lew".

Ludzie opowiadają rozmaite historie na jego temat. Pewnego razu Bar Kochbę grał Beni Abelman7; gdy Turnus Rufus wydał rozkaz "Wpuścić afrykańskiego lwa!", lew wpadł na scenę z takim rykiem i rzucił się na żydowskiego dowódcę z taką siłą, że wystraszony Abelman w całym zamieszaniu kopnął mocno biednego lwa. A lew, jak to lew, stanął na tylnych łapach, rzucił się na Abelmana i zaczął go okładać przednimi łapami, gdzie popadło. Jednak Abelman nie pozostał mu dłużny… Na sali zawrzało, mężczyźni krzyczeli, kobiety spazmatycznie piszczały, ludzie z pierwszych rzędów zaczęli już wychodzić. Cud, że władca Rufus zachował w tej sytuacji spokój. Podniósł się z tronu i zawołał:
– Chaim Josl!

To pomogło. Wnet lew przypomniał sobie, kim naprawdę jest. Znów stanął na czterech łapach, począł kręcić łbem, aż w końcu położył się wiernie u stóp Bar Kochby…

Ludzie do dziś wspominają tę historię. Pewien człowiek, który twierdzi, że był świadkiem tego zdarzenia, opowiada o nim z takim przejęciem i dumą, jakby to nie Chaim Josl, lecz on sam był lwem.

Gewen amol Warsze, Paryż 1955, s. 14‐16.   Tłum. Aleksandra Geller
1. Oficjalna nazwa – park im. Traugutta. [↑]
2. Teatr Muranowski – zabudowany w 1905 roku, od 1906 dyrektorem był Aba Kompaniec; z teatrem współpracowali reżyserzy Mark Arnstein i Mark Mejerson; w 1912 roku władze Warszawy zajęły teatr pod rozbudowę Cytadeli, wkrótce potem budynek zburzono. [↑]
3. "Di naje welt" (1909‐1910) – warszawski dziennik w języku jidysz, red. Mordechaj Spektor, redakcja mieściła się przy Nalewki 39; po zamknięciu gazety większość jej współpracowników przeszła do dziennika "Moment". [↑]
4. Aba Kompaniejec (Odessa 1870 – Paryż 1946) – aktor, dyrektor teatralny; w Warszawie w latach 1905/06 – 1929. [↑]
5. Abraham Goldfaden (Stary Konstantynów, Ukraina 1840 – Nowy Jork 1908) – dramaturg i pisarz, tworzący w jidysz i po hebrajsku; uważany jest za twórcę nowoczesnego żydowskiego teatru. [↑]
6. Szymon Bar Kochba – przywódca żydowskiego powstania przeciw Rzymianom w latach 132‐135 n.e. [↑]
7. Beni Abelman (Warszawa‐Praga 1865 – Warszawa 1929) – aktor, śpiewak; członek trupy A. Kompanieca, na pocz. XX wieku występował w nowojorskich wodewilach, od 1905 znów w Polsce; w 1906 roku przyjęty do warszawskiego teatru Bagatela [dyr. Lejzer Rapel – A.G.], gdzie zdobył największą popularność. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 59 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3665499
UA-28053597-1