Modlitewnia „górskich” chasydów przy ulicy Żelaznej

Modlitewnia na Żelaznej

Wiele było modlitewni w Warszawie, lecz ta „górskich” chasydów stanowiła klasę sama dla siebie, nie miała sobie równych. Liczne modlitewnie „górskich” chasydów rozrzucone były po całej Warszawie, znajdowały się także na Starym Mieście i na Pradze. Były to dziesiątki sztibli1, mniejszych i większych, a także całkiem sporych, jak ten przy ulicy Twardej 18

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Drukuj
bądź główna modlitewnia na Nalewkach 19 Drukuj
albo nasz sztibel przy ulicy Żelaznej [GoogleMaps], w samym środku chrześcijańskiej dzielnicy, niedaleko wysokich numerów na Krochmalnej.

Z każdego sztibla głos Tory dobywał się na zewnątrz, niosąc się po całej ulicy. W każdej modlitewni „górskich” chasydów można było ujrzeć tak młodzików, jaki i mężczyzn w średnim wieku oraz siwobrodych starców, a wszyscy nosili glansowane buty za kostkę.

Buty za kostkę – dlaczego? Wiemy przecież, że w Torze jest napisane: „Nie będziecie postępować według ich obyczajów”2 – to znaczy, żeby nie robić tak, jak czynią goje. Więc chasydzi „górscy” dodali jeszcze jeden przepis: żeby nie ubierać się jak nie-Żydzi. Oni noszą buty z wysokimi cholewami, więc my, Żydzi, musimy mieć inne; oni zapinają się na prawą stronę, więc my odwrotnie; oni noszą czapki z długim skórzanym daszkiem, to my takie z krótkim daszkiem (to jest ów znany żydowski „hitl”); goje noszą fular, więc my zostaniemy przy krawacie itd. Chasyda łatwo rozpoznać na ulicy, a zwłaszcza chasyda z Góry Kalwarii.

Chasyd z Góry Kalwarii nie kiwa się bez przerwy w bożnicy, jest człowiekiem całkiem nowoczesnym. Nie buja w obłokach; wie, jak żyć i na ziemskim padole. Mieszka elegancko, chodzi dobrze ubrany, posyła dzieci na naukę: chłopców do „Jesodej Tojre”3, a później do jeszywy4, dziewczynki zaś do szkoły „Bajs Jakow”5. „Górski” chasyd nie jest człowiekiem zacofanym. Oto taki jest chasyd „górski”. W Warszawie jest szczególnie zadbany: mieszka przecież w stolicy! Nie zapominajmy, że jesteśmy w Warszawie, a nie w jakimś Obrzydłówku.

Rejon, w którym znajduje się modlitewnia „górskich” chasydów, nie ma żydowskiego charakteru – jest to okolica całkowicie chrześcijańska. Na odcinku do ulicy Chłodnej Żydzi i chrześcijanie mieszkają razem. Od ulicy Chłodnej w kierunku Alej Ujazdowskich, koło Dworca Towarowego, Żydów mieszka bardzo mało. I tu właśnie znajduje się modlitewnia.

Dom, w którym jest modlitewnia [Żelazna 57

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Drukuj
] , z zewnątrz wygląda jak twierdza albo pałac królewski. Kiedy wejdziemy na podwórze, zobaczymy trzy budynki usytuowane razem na planie podkowy.

Fajwel, mój przyjaciel z ulicy Prostej, powiada do mnie: „Spójrz, Kiwe (zdrobnienie od imienia Akiwa), Chiduszej haRIM6 spał tutaj”. Zwiedzam tę oficynę z taką czcią, jakbym był w królewskim pałacu.

– Bagatela! – myślę sobie. – Tu nocował Chiduszej haRIM, a ja, prosty chłopak, stoję opodal tego świętego miejsca... Czy godzien jestem stać tutaj? Czy nie kalam tego miejsca swoim wzrokiem, który mógł spocząć na jakiejś rzeczy nieczystej, na przykład na trumnie, którą widziałem, idąc tutaj, niesioną w chrześcijańskim kondukcie?

– Nie – powiadam – długo tutaj nie wytrzymam, nie zdzierżę. „O, jakże to miejsce przejmuje gorzą!”7. Gdybyś mi wcześniej powiedział – mówię do Fajwla – byłbym tu pewnie w ogóle nie wszedł.

W drugiej oficynie znajduje się modlitewnia. Wewnątrz, na siedząco lub na stojąco, pięćdziesięciu czy sześćdziesięciu młodzieńców uczy się na głos Gemary, bardzo płynnie, z natchnionym zaśpiewem. – Słyszałem już głośną naukę – mówię dalej do Fajwla – studiowałem przecież w jeszywie, w Radomiu, w warszawskiej „Mesiwcie”8, w jeszywie rabina „[???]”, a jednak nie czułem, by nauka była dla kogoś taką słodyczą, by wkładał w nią tyle serca. Ci chłopcy – duch Boży odbija się na ich obliczach, jak gdyby byli wybrańcami jeden w drugiego, pachnący, ubrani czysto i schludnie, jak prawdziwi królewicze.

Niedaleko szafy ołatarzowej (ornkojdesz) stoi młodzian lat około siedemnastu, wzrostu metr siedemdziesiąt, o czarnych lśniących włosach. Ubrany w szarą kapotkę, tzw. „gehakte”, białą koszulę ze sztywnymi mankietami, zapiętymi na srebrne spinki; z bielą koszuli kontrastuje czarny krawat jedwabny, buty wyglądają tak, jakby dziś zostały kupione w salonie obuwia braci Pomerańczyków. Koledzy wołają go Mojszele, lecz mama nazywa go Moniek. Synowi, którego rodzice są hurtownikami szkła, nie wypada publicznie mówić po żydowsku. Kiedy Mojszele przychodzi do domu na obiad, woła do mamy po polsku: „Mamusiu!”, a ona odpowiada mu czystą polszczyzną: „Co jest, Moniek?”. I wszyscy biegną do okien, żeby popatrzeć na to dziwo, posłuchać, jak chasydzka niewiasta przemawia po polsku do studiującego w modlitewni „górskich” chasydów syna.

Beniamin Dawidsohn, Warsze szel mate, Riszon le Cijon 1971, s. 135-138.
Książka jest dostępna pod adresem: http://ia600301.us.archive.org/25/items/nybc204606/nybc204606.pdf
tłum. Anna Ciałowicz

1 sztibel (jid., izba) – modlitewnia chasydzka. [↑]

2 „Nie będziecie postępować według ich obyczajów” (Wj 18:3). [↑]

3 „Jesodej Tojre”. [↑]

4 jeszywa (hebr., posiedzenie) – wyższa uczelnia talmudyczna. [↑]

5 „Bajs Jakow” (hebr./jid., „Dom Jakubowy”) – ortodoksyjna organizacja szkolna związana z Agudą, zajmująca się edukacją kobiet. [↑]

6 Icie Majer Alter (1785 Magnuszew – 1866 Góra Kalwaria) – pierwszy cadyk w chasydzkiej dynastii z Góry Kalwarii, od tytułu swego głównego dzieła zwany Chiduszej haRIM; (RIM – akronim od Rabi Icie Majer). [↑]

7 „O, jakże to miejsce przejmuje gorzą!” (Rdz 28:17). [↑]

8 „Mesiwta” – warszawska jeszywa związana z cadykiem z Góry Kalwarii. [↑]

Drukuj

Partnerzy

Goście Online

Odwiedza nas 36 gości oraz 0 użytkowników.

Statystyki

Odsłon artykułów:
3620766